DEHB’li ÇOCUKLAR İÇİN DANIŞMANLIKLARDA DAVRANIŞSAL YAKLAŞIMLAR
DEHB tedavisinde ailelere verilecek danışmanlık planlaması genel olarak şöyle diyebiliriz.
- İlk görüşmede, ailelerin sorunu daha iyi anlamaları, çocuklarını ve kendilerine suçlamadan ilerlemenin nasıl mümkün olacağına dair bilgiler ve yöntemler paylaşılır.
Öncelikli olarak DEHB’nin ne olduğu, nedenleri, farklı yaş kültüründe ortaya çıkan belirtileri üzerine açıkta olan yapılır. - Diğer görüşmelerde ise, çocukta görülen davranış sorunları ele alınır.
Aile ile çocuk arasındaki ilişkinin nasıl olduğu bir takım testlerle ( güvenli bağlanma- kaygılı bağlanma-kaçıngan bağlanma, stress ve öfke kontrolü… gibi) tespit edildikten sonra daha olumlu bir iletişim sağlamak adına nasıl olması gerektiği üzerine danışanın yaşam şartlarına uyumlu teknikler paylaşılır.
Çocukta var olan davranış problemleri ile başa çıkabilmek için ailelere bazı temel ilkelerden bahsedilir.
Çocukla iletişimde pozitif yaklaşım sergilenmesi, çocuğa olumlu ve etkili bir şekilde ilgi gösterilmesi, bunun için çocuğa özel zaman uygulanması ve olumlu davranışların desteklenmesi gerekir.
Özel zamandan kasıt şudur; çocuğa onun istediği şeyi yapmak üzerine her gün en az yarım saat ailenle birlikte geçirilen süre. Özellikle çocukla en az vakit geçen de bir beynin özel zaman uygulamasına katılması gerekir.
- Yine daha sonraki görüşmelere gelindiğinde, çocuğun olumlu davranışlarını artırmak amacıyla aileye çocuğun olumlu davranışlarını fark etmelerini ve bu davranışları takdir etmelerini sağlayacak yönde bilgilendirmeler yapılmalıdır.
Bunun için illa çocuğun bir şey yapmasına gerek yok. Çocuğun yaşına uygun bir görev verilip bu görevi yerine getirildiği takdirde ödüllendirmek ve desteklemek yeterlidir. - İlerleyen haftalarda aileyle çocuk arasındaki iletişim gözden geçirilir. Varsa iletişim hataları düzeltilir ve konuda yeniden bilgi verir. Çocuklarıyla iletişim kuran ailelerin kullandıkları cümleler basit ve anlaşılır olmalıdır. Bu konuda ailelerin son derece dikkatli davranması gerekir.
- Ayrıca ödül ceza sistemine doğru bir şekilde oluşturmak gerekir. Çocuğunuzun olumlu davranışlarını ödüllendirme ile uygun davranış yaptıktan sonra hoşlandığı şeyleri yapmasına ya da istediği bir şeyi almasına izin vermelisiniz. Ancak burada çocuğun olumlu davranışına odaklanıp, davranış yaptıktan sonra ödüllendirme dikkat etmelisiniz.
Mesela çocuğunuz odasını topladıysa, odanı topladığın için sana bir şeker aldım gibi bir yaklaşım içerisinde bulunduğunuz takdirde çocuğunuzun odayı topluma elinle pekiştirmiş olursunuz.
Ancak bunun yerine odayı toplarsan sana şeker alırım tarzında bir yaklaşımda bulunursanız çocuk bunu rüşvet olarak algılayabilir ve sadece şekeri almak için odasını toplar. Burada önemli olan çocuğun kendiliğinden yaptığı olumlu davranışları desteklenmesi ve ödüllendirilmesidir.
Olumsuz davranışlar karşısında ise tutumunuz öncelikli olarak duymazdan gelme şeklinde olmalıdır. Görmezden gelme davranış yeterli olmadığı takdirde onu hoşlandığı bir şeyden mahrum bırakabilirsiniz. Mesela televizyon izlemesi kısıtlanabilir ya da en sevdiği oyuncağını bir şeyin elinden alabilirsiniz?
- DEHB bir çocuk için en son görevlerden biri ders çalışmaktır. Bu aşamada çocuğunuzla birlikte ders çalışmaya özen göstermeniz gerekir. Ayrıca ders aralarında sıklıkta mola vermeye dikkat edilmelidir. Böyle bir çocuk derse dikkatine uzunsa yoğunlaştıramayacağı için dersten sıkılmaması adına satıp da mola vermek gerekir.
Evet, çocuklara çalışan bir uzmansınız ya da DEHB’li bir çocuğa sahipsiniz, çocuğunuzun öğretmenini sürece dâhil etmek önemlidir.
- DEHB’li çocuklara çalışırken muhakkak sınıf öğretmenleri ile iletişimde olmalı.
Uzman kişi öğretmenlerle bağlantı kurup çocuğun durumu hakkında bilgilendirme yapmalıdır.
Öğretmenin de çocuk hakkında görüşlerini dinledikten sonra birlikte hareket etmeye özen göstermeye dikkat ederek çocuk için faydalı olabilecek önerilerde bulunulur.
Mesela sürekli hareket etme ihtiyacından ötürü öğretmenin de belli çocuğa bir takım görevlendirmeler vermesi oldukça işe yarayan yöntemdir. Tahtayı silmek, öğretmen asistanlık yapmak sınıf başkanı yapmak gibi
- DEHB’li çocukların dikkat problemlerinden ötürü genellikle sınıf içerisindeki başarılarının düşük olduğundan daha önce bahsetmiştik ders başarısında yaşanan olumsuzluklar çocuğun benlik algısını zayıflamasına yol açacağı için benlik saygısını yeniden kazandırmaya yönelik çalışmalar yapılmalı. Bu noktada öğretmenden çocuğun başarılı olduğu alanları bulup çıkarmasını ve bunu çocuğa göstermesi önemlidir
- Öğretmenlerin, eğitimcilerin, olumlu davranışların desteklenerek, uygun olmayan olumsuz davranışların kısmen “göz ardı” edilmesi yönündedir.
- DEHB’li çocukların dikkatlerini derslerine yöneltmesi zor olduğu için çocukların derse olan ilgilerini sürdürmek amacıyla öğretmenlerin ders ilgi çekici bir başlangıç yapmaları gerekir. Bunun yanı sıra ders sırasında yönergeleri kısa ve yavaş olacak şekilde vermeleri gerekir.
